Dikkat Dağınıklığı ile Hastalığın Farkı Nerede?

Geçici Zihin Sisi (Yaşamsal Dikkat Dağınıklığı)

Yoğun çalışma saatleri, ekonomik baskılar veya uykusuz geçirilmiş bir hafta sonrasında ocağı kapattığınızdan emin olamamanız, DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) anlamına gelmez. Geçici dikkatsizlik, tamamen beynin stresle veya yorgunlukla baş etme kapasitesinin geçici olarak dolmasından kaynaklanır.

• Dinlenilince, tatile gidince odak eski gücüne kavuşur.
• Birey hayatı üzerinde kontrolü kaybetmez, sadece "şu ara" işlerini yetiştirememektedir.
• Arkadaş ilişkilerinde sürekli unutkan ve "dinlemiyor" konumuna düşmez, dönem dönem dalgınlaşır.

Peki DEHB Nerede Başlar?

Erişkin Dikkat Eksikliği ise kısa bir tatil molası, birkaç günlük diyet veya "hafta sonu uyuma" ile üstesinden gelinemeyecek kadar hücre düzeyinde (nörobiyolojik) bir iletişim kusurudur. Dopamin metabolizmasındaki bu yapısal farklılık nedeniyle; kişinin "Geçici dikkat sorunlarında" anlatan özelliklerle hiçbir ilgisi kalmayan süregelen bir dağınıklığı mevcuttur. Belirtilerin etkisi kişiden kişiye değişebilir oluşunun altı çizilmelidir fakat bir tablo kliniğe evrildiğinde tablo yıllarca süreklilik gösterir.

Ayrım 1: Zamanın Sürekliliği

35 yaşındaki bir mühendis, eşinden yeni boşandığı veya işsiz kaldığı ay sürekli bardağı kırıyor ve hiçbir işe elini süremiyorsa (ertelemeye devam ediyorsa); buçökkünlüğe bağlı veya reaktif (olaya anlık oluşan) bir zihinsel tutukluktur.

İlgili hastamızda ancak ilkokul yıllarından bile "çok dağınık, her eşyasını kaybeden" çocuk olarak bilindiğini, üniversitede 3 dersten okulu zar zor bitirdiğini ve mesleğinin iyi yıllarında (stres yokken) dahi toplantılarda odaklanamadığını görüyorsak; klinik ibre tıp uzmanı (hekim) nezdinde Dikkat Eksikliği yönüne çevrilir.

Ayrım 2: Hayatın Her Alanına Sızması (Global Yıkım)

Eğer bir ebeveynseniz; sadece çalıştığınız evraklarınızı işyerinde unutuyor ama çocuğunuzun maç saatini, arabanızın tamir tarihini vs. saniyesi saniyesine (hiç yorulmadan) organize edebiliyorsanız, o işyerinden sıkılmışsınız demektir.

Lakin klinik erişkin DEHB hastası bu karmaşayı iş yerindehissettiği kadar trafikte, tatil planında, sevdiği yazarın kitabını okurken veya market sırasındayken de yoğun şekilde her anında hissetmek zorundadır. Alan (cephe) tek bir noktalı değil, çok boyutludur.

Ayrım 3: İrade vs Biyoloji (Erteleme Psikolojisi)

Dikkati sadece meşguliyetten dağılan kişi, "bugün yapmıyorum, yarın yapacağım zaten" der, o işi cidden yarın yapar. Ama sürekli erteleme davranışına girenhasta, "Hakkaten kalkıp şunu yapmalıyım, neden kalkamıyorum, neden bu evrak masada duruyor" diyerek kendisine içerde savaş açar ancak o biyolojik freni söküp işe bir türlü başlayamaz. Taaa ki son bir saat kalıp kovulma korkusu alevlenene, büyük kriz adrenalini vücuda pompalanana dek... Çünkü zihin ancak o adrenalin baskısıyla dopamin merkezini uyararak odağı aktif hale getirebilir.

Vitaminler ve Tıbbi Testlerin Ayrıştırıcı Yeri

Aşırı unutkan olan bazı hastalar "DEHB miyim?" korkusuyla hekime veyaAnkara (Eryaman vb.) Psikiyatrist görüşmesine başvurmadan önce zihinsel güçlendirici vitaminlere sarılır.

• B12, Folik asit veya Tiroit fonksiyonları incelenmeden tanı kesin konmaz.
• Kronik Anksiyete hastalarında sürekli bir tehlike beklentisi olacağından dikkat çok dağınıktır. (Hekim ikisini ayrıştırır.)
• Ağır Uyku Apnesi olan hastalar dahi ertesi güne beynine az oksijen gittiği için "odaklanamayan aptal fıçısı" hissiyle uyanabilir.

Bu Dört Yol Ağzında Tanıyı Kim Koyar?

Erişkin DEHB Değerlendirmeleri veya depresyon; sizin okuduğunuz her yazıda hissettiğiniz ufak bulguların varlığı ile "Evet kesin bende" denecek tanılar kalıbı değildir. Tam teşekküllü tıp (Ruh Sağlığı) uzmanları, bireysel öykünüzü 45 dakika ile 1 ay dinleyerek, aileden aldığınız verilerle bu haritayı ilmek ilmek ayrıştırır. "Acaba bende ne var?" diyerek geçirdiğiniz panikli geceleri; bilimsel bir yaklaşımla rafa kaldırabilirsiniz.