Ankara Eryaman’da Erişkin DEHB Değerlendirmesi

Çoğu insan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu'nun (DEHB) sadece bir okul veya çocukluk problemi olduğunu sanır. Oysa yetişkinlik yıllarında da beynin yürütücü işlevlerindeki bu nörobiyolojik farklılık tam gaz devam eder. "Bir işe başlayıp bitiremiyorum", "Faturaları yatırmayı sürekli unutuyorum" ya da "Odaklanamıyorum" yakınmaları, yetişkinlerin kariyerlerini ve evliliklerini sabote eden en sessiz, ancak en etkili psikiyatrik zorluklardan biridir.

EriÅŸkin DEHB Nedir?

Erişkin DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), kişinin beynindeki dikkat, odaklanma, zaman yönetimi ve dürtü kontrolü gibi yürütücü işlevlerde nörobiyolojik farklılıklara dayalı klinik bir tablodur. Bu durum yetişkinlerin mesleki, sosyal ve ilişkisel yaşamlarında kronik zorluklara yol açabilmekle birlikte belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

DEHB bir hastalık mıdır yoksa yapısal mıdır?

DEHB hem nörobiyolojik bir bozukluk olarak tıbbi literatürde yer alır hem de beynin bilgi işlemleme ve frontal lob yapısındaki farklılıklara dayalı kronik bir yapısal durumdur.

Erişkin DEHB tamamen geçer mi?

Yapısal (nörogelişimsel) bir tablo olduğu için tamamen yok olmak (geçmek) yerine; birebir psikiyatrik görüşme ve stratejilerle belirtiler yatıştırılarak yetişkinin hayat kalitesi yüksek standartlara taşınır.

Erişkinlikteki tablo, hiperaktif motor belirtilerin azalmasına karşın daha çok "içsel bir huzursuzluk" ve "organize olamama" üzerinden şekillenir. Erişkin bireyin dışarıdan sakin görünmesi, arka planda zihninin saniyede milyonlarca farklı sekmeye atlamadığı anlamına gelmez.

DEHB Çocuklukta mı Başlar?

Güncel tıbbi verilere göre, DEHB kökeni nörogelişimsel bir sürece dayanır. Yani yapı aslında erken yıllarda mevcuttur. Ancak pek çok yetişkin, zekâ kapasitesi veya yüksek destekli aile ortamı sayesinde çocukluk yıllarındaki kusurları kamufle etmeyi başarmıştır. Sorunlar, üniversite, evlilik veya sorumlulukların ciddi şekilde arttığı iş hayatında "kaptanın kontrolü kaybetmesiyle" su yüzüne çıkar. Bu durum, Erişkin DEHB'nin sanki "birdenbire ortaya çıktığı" yanılsamasını doğurur.

EriÅŸkinlerde DEHB Belirtileri Nelerdir?

Erişkin DEHB belirtileri, çocukluktaki fiziksel haraketlilikten ziyade görevleri başlatamama, odaklanma sorunları ve organizasyon yetersizliği ile kendini gösterir. Unutkanlık, öncelik sırasını belirleyememe, dinlemiyormuş gibi görünme ve çabuk öfkelenme yetişkinlerde en sık gözlenen bulgulardır ve bunların yaşam kalitesini bozma düzeyi kişiden kişiye değişebilir.

• Gereken görevleri sürekli erteleme
• Odaklanamama ve çabuk sıkılma
• Randevu ve son günleri unutma
• Karşısındakini dinlemekte zorlanma
• İçsel, sürekli bir huzursuzluk hissi

DEHB olup olmadığımı nasıl anlarım?

Sürekli potansiyelinizin altında kaldığınızı, bir işe odaklanmanızın ancak "son dakika krizi" ile olabildiğini düşünüyorsanız, bir psikiyatrik değerlendirme faydalı olacaktır.

EriÅŸkin DEHB genetik midir?

Evet, önemli bir biyolojik ve genetik temeli vardır; genellikle aile bireylerinde benzer dürtüsellik, odak sorunları veya erteleme şikayetleri olan yetişkinlerde daha sık rastlanır.

Dikkat Dağınıklığı

"Sanki beynimde aynı anda 50 sekme açık ve benim hangisini okuyacağım hakkında hiçbir fikrim yok" ifadesi, bu tabloyu yaşayan birçok kişinin ortak özetidir. Bir e-posta yazarken, araya giren bir telefonla bütün algı savrulur ve saatler sonra o e-postanın gönderilmediği fark edilir. Buradaki dikkat ve odak sorunlarısadece yorgunluktan kaynaklı geçici bir dağılma değil; beynin uyarana (odak sürdürmeye) yönelik kimyasal bütünlüğünün işlemesindeki yapısal zorluktur.

Erteleme Davranışı (Procrastination)

Erişkin bireyleri en çok yıpratan tabloların başında gelir. Yapılması gereken evraklar, tez çalışması ya da basit bir e-posta onayı bile zihin tarafından dağ gibi algılanır. Hasta bu "ağır yükü" sürekli olarak erteleme davranışı döngüsü içine hapseder. Ancak son dakika, "kriz anının yarattığı yüksek adrenalin" sayesinde beyin uyarılır ve iş panikle teslim edilir. Bu döngü sürekli stresi, tükenmeyi ve çoğu zaman "Sürekli erteleyip son dakikaya bırakıyorum" pişmanlığını alevlendirir.

Odaklanma Güçlüğü

Kişi kitap okumak için masaya oturur ancak aynı paragrafı beş kez okumasına rağmen zihni farklı dünyalardadır. Toplantılardayken (özellikle uyaranın az olduğu, hareketsiz kalması gereken ortamlarda) sanki bir sis bulutu zihnini kaplar. Öte yandan, oyun oynamak veya aşırı ilgilerini çeken kısa süreli bir uyaran (hiper-odak / hyperfocus) söz konusu olduğunda ise saatlerce başından kalkamayabilirler.

Zaman Yönetimi Sorunu (Zaman Körlüğü)

Yetişkin DEHB'nin klinik belirtilerinden bir diğeri de "zaman körlüğü"dür (time blindness). Birey 10 dakikalık bir görevi sanki 1 saatte, 2 saatlik bir görevi ise sanki 5 dakikada bitecekmiş gibi hesaplar. Sonuç her zaman gecikmeler, iptal olan randevular, trafiğe takılmalar ve buna bağlı "sorumsuz" damgası yemekle sonlanır.

İş Hayatında DEHB

Büyük projeleri küçük parçalara bölme ve organizasyon eksikliği, kariyer basamaklarını yıkan bir dinamiktir. Erişkin hiperaktivite ve dürtüsellik, toplantılarda çalışma arkadaşlarının sözünü bölmeye, ani tepkiler vererek çatışmalar yaşamaya zemin hazırlar. İş değiştirmek veya sürekli yeni projelere heyecanla başlayıp "hiçbirini bitirmemek", iş dünyasında en büyük handikap olur. DEHB'nin mesleki yansımalarıözel bir psikiyatrik yaklaşım gerektirir.

Ä°liÅŸkilerde DEHB

Partner tarafından "Beni hiç dinlemiyor", "Sürekli unutuyor ve değer vermiyor" gibi söylemlere fazlaca maruz kalırlar. Karşısındaki kişi konuşurken zihni tamamen başka bir yerdedir. Ev içindeki dağınıklık, faturaları yatırmayı erteleme ve fevri karar alma, evliliklerde güveni derinden sarsar.

DEHB ve Anksiyete Ä°liÅŸkisi

Sürekli hata yapma, bir şeyleri unutma korkusu veya "Yine erteliyorum, başarısız olacağım" algısı zihinde ciddi bir stres barajı oluşturur. Bu durum, kişinin yaygın bir anksiyete bozukluğu veyapanik atak gelişimine uygun zemin sunmasına sebep olur. Özellikle odaklanma güçlüğü ve kaygı ilişkisi, ikincil ve çok daha yıkıcı bir kısır döngü halini alır.

DEHB ve Depresyon Ä°liÅŸkisi

Sürekli potansiyelinin altında kalan, ilişkilerini ve işlerini berbat eden erişkin, zamanla içsel bir yetersizlik hissine sürüklenir. Bu "ben yapamıyorum, tembelim, yetersizim" kurguları hastayı ağır bir klinik çökkünlüğe (depresyona) ya daduygudurum zıtlıklarına (bipolar öykülere) itebilir.

Erişkin DEHB Nasıl Değerlendirilir?

Kan tahlili, MR veya röntgen ile DEHB değerlendirilemez. Süreç, bütünüyle erişkin yaşama odaklanmış bir Uzman Psikiyatrın yapacağı profesyonel detaylı muayene (klinik görüşme), uygun psikometrik değerlendirmeler ve erişkin yaşam-gelişim öyküsünün analizine dayanmaktadır.

Ne Zaman Psikiyatri Görüşmesi Düşünülmeli?

Şayet sahip olduğunuz erteleme davranışları, dağınıklık, öfke patlamaları ve işleri bitirememe tablosu bir veya birkaç yaşam alanınızı (evliliğiniz, işiniz veya akademik kariyeriniz gibi) kalıcı olarak bozuyorsa, bu "tembellik" ya da "huy" değil; hekim görüşü gerektiren tıbbi bir durumdur.

Ankara Eryaman’da Erişkin DEHB Değerlendirme Süreci

İş hayatındaki bitmeyen savrukluk, her projeyi yarım bırakmanın getirdiği özgüven kaybı ve zihindeki kaosu yönetmek için, artık kendinizi suçlamayı bırakabilirsiniz. Ankara Eryaman (ve bağlı bulunduğu Altay Mh., Etimesgut, Batıkent) odaklı hizmet veren kliniğimizde Uzm. Dr. Abdullah Maraş, çocuk, ergen ve yetişkin tüm yaş gruplarına yönelik Ankara Eryaman DEHB değerlendirme süreci tasarısını profesyonel olarak uygulamaktadır.

Toplumda sık kullanılan "Aman bana da olur" hafife almasına karşılık, DEHB biyolojik-yapısal bir gerçektir. Bu gerçeğe uygun, bireysel terapi destekleri ve farmakolojik kılavuzlukla (bilimsel tıbbi zeminle), hastaların kendi potansiyellerinin üzerindeki kalın sis tabakası ortadan kaldırılabilir.