"Acaba kapıyı kilitledim mi diye tekrar tekrar bakıyorum", "Ellerimi yıkamadan bir saniye bile rahat edemiyorum" veya "Aklımdan o korkunç, kötü düşünceler hiç gitmiyor..." Zihin her gün sayısız veri işler. Ancak bazı beyinler, önemsiz sayılabilecek şüphe ve kuruntulara alarm noktasında takılıp kalır. Yetişkin bireylerin yaşam kalitesini derinden sarsan Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), nam-ı diğer Takıntı Hastalığı, tam olarak bu döngü üzerine kuruludur.
OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) Nedir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin iradesi dışında zihnine giren rahatsız edici obsesif düşünceler ve bu düşüncelerin yarattığı yoğun kaygıyı azaltabilmek için yapılan tekrarlayıcı kompulsif davranışlardan oluşan klinik bir ruh sağlığı durumudur.
OKB delilik midir?
Hayır, OKB kişinin muhakemesini kaybetmediği, sadece mantıksız olduğunu bildiği halde takıntılı döngülere karşı koyamadığı klinik bir anksiyete ve obsesyon tablosudur.
Takıntı hastalığı genetik midir?
Evet, genetik yatkınlığın beyin kimyasındaki (serotonin vb.) değişimlerle etkileşime girmesi OKB gelişiminde en önemli biyolojik risk faktörlerinden biridir.
OKB, zihne kişinin açık iradesi dışında zorla ve aniden giren, rahatsız edici, kaygı yükseltici düşünceler (Obsesyon) ile; bu zihinsel bunaltıyı yatıştırmak veya olası felaketleri önlemek maksadıyla gerçekleştirilen ve adeta bir ritüel halini almış tekrarlayıcı eylemler / düşünceler (Kompulsiyon) sarmalıdır.
Kısacası bu hastalık, şüphe hastalığıdır. Beynin "Acaba bir şeyi eksik yaptım mı diye içim rahat etmiyor" mekanizması yüzünden kişiyi aynı hareketi veya savunmayı defalarca kez yapmaya zorlayan nörobiyolojik ve psikiyatrik bir durumdur.
Takıntı Hastalığı Ne Anlama Gelir?
Halk arasında genellikle basit bir "titizlik" veya "titiz kişi" karakteriyle karıştırılır. Halbuki klinik manada takıntı hastalığı (OKB) demek, bu düşüncelerin bireyin saatlerini çalması, hayatını zorlaştırması demektir. Temel özellik bireyin bu durumun (o düşüncelerin veya hareketlerin) saçma, gereksiz ve abartılı olduğunun gayet iyi farkında olmasıdır.Ancak ne kadar mantıksız bulsa da o içsel itici güce karşı koyamaz; kendisini o davranışı (el yıkamak, sayı saymak) yapmaya mecbur hisseder.
Obsesyon Nedir?
Obsesyon, kişinin bilincine sürekli, mantıksız şekilde ve adeta bir davetsiz misafir gibi dalan, istenmeyen (intrusive) fikirler ve dürtülerdir. Bu düşünceler bir an belirir ve kişide ciddi bir dehşet, suçluluk ya da yüksek doza yakın kaygı tablosuyaratır.
Örneğin: "Ya şu masa üzerindeki kalem mikropsa ve bana hastalık bulaştırırsa?", "Ya tanrıya karşı aklımdan açıkça küfür geçerse?", "Ocağı kapatmadım ve tüm ev havaya uçacak." Bu tip kuruntular her insanda geçebilir çünkü beyinde milyonlarca düşünce saniyede akar. Lakin OKB beyni bu düşünceyi yakalar, gerçek felaket olarak kodlar ve üstüne bir büyüteçle bakar.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyon, beyni ele geçiren obsesyonun yarattığı dayanılmaz düzeydeki korkuyu veya "eyvah" hissini (anksiyetenin ateşini) söndürmek için kişinin bedensel veya zihinsel olarak geliştirdiğirahatlama davranışları (ritüelleri)dir.
Kişi "ellerim kirli" (obsesyon) fobisinden arınmak için, ellerini kanatana kadar belki de 45 dakika boyunca belirli bir sırayla sabunlar (kompulsiyon). İlk defa yıkadığında geçici bir rahatlama gelir, fakat hemen ardından "Acaba tam temizlenmedi mi?" takıntısı döner ve bu kısır döngü başlar.
OKB Belirtileri Nelerdir?
Zihinsel takıntılar genelde birbiriyle iç içedir. Dışarıdan en çok bilinen temizlik takıntılarına ek olarak, OKB pek çok farklı obsesyon ve kompulsiyon döngüsü ile kendini gösterebilir:
- Temizlik (Mizofobi): Dış dünyadan hastalık kapma korkusuyla yoğun kaçınma gösterilmesi. Buna bağlı kontrolsüz temizlik ve yıkanma döngüsü.
- Sürekli Kontrol Etme: Kapı, kilit veya ocak gibi eşyaların güvenliğinden kuşku duyarak defalarca kontrol sağlama.
- Dini ve Ahlaki Takıntılar: Bireyin değer yargılarına tam zıt yönde, irade dışı beliren istenmeyen dini düşünceler.
- Zarar Verme Düşüncesi: Eyleme dönüşmeyen ancak hastada "sevdiklerime kazara zarar verir miyim" şüphesi yaratan, şiddetli kaygıyla birlikte gelen sahnelerdir. Ayrıntılı klinik ayrım için zarar verme düşüncesi değerlendirmelerine bakabilirsiniz.
OKB Geçer mi?
Takıntı hastalığının iyileşme süreci kişinin tedavi uyumuna, nörolojik yapısına ve çevresel stresine bağlı olarak kişiden kişiye değişebilir. Klinik psikiyatri desteği ile (ilaç ve psikoterapi odaklı desteklerle) belirtiler önemli oranda geriletilerek gündelik yaşam kalitesi korunabilmektedir.
OKB kendi kendine geçer mi?
Yerleşmiş bir klinik OKB tablosunun profesyonel uzmanlık gerektiren yapısal ve psikoterapötik bir destek olmaksızın tamamen kendi kendine düzelmesi oldukça güç bir ihtimaldir.
Tedavi edilmeyen OKB ne olur?
Uzman takibi yapılmadığında çoğunlukla belirtiler şiddetlenerek kişinin evden çıkamamasına kadar uzanan süreçlerde iş ve temel sosyal uyumunu felce uğratabilir.
OKB ve Anksiyete Ä°liÅŸkisi
Her ikisinde de baş aktör "Korku ve beklenti" mekanizmasıdır. OKB beyni daima tetiktedir. Eğer ocağı kontrol etmesini (kompulsiyon) engellerseniz, hastanın içindeki ateş (anksiyete/kaygı) tavan yapar; kişi nefes alamaz, ecel terleri döker ve bazen bu durum fiziksel olarak OKB ile birlikte görülebilen panik atak belirtileri ile birleşebilir. Yaygın kaygının obsesyonu beslediği net bir birlikteliktir.
OKB Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?
Birey zihninin yarısı takıntılarıyla meşgul olduğu için; enerjisini tüketen (sürekli içinden 10'a kadar sayma veya yolları belli ritüellerle gezme gibi) eylemler yapar. Zihinsel veya fiziki bu eforlar sonucunda, hasta hem işlevsel tükenmişliğe uğrar hem de sürekli olarak sosyal platformdan (çevresinden) soyutlanır.
İş Hayatında OKB Yansımaları
Yetişkin bireylerin en verimli çağlarında, bir dosyayı "acaba yanlış bir cümle yazdım da biri bunu okuyup rezil mi olurum" korkusuyla 20 defa kontrol etmesi mesai saatinin bitmesine, dolayısıyla başarısız olarak iş yerinden atılmasına bile neden olabilmektedir. Odaklanma becerisi, vesveselere harcanır.
Ä°liÅŸkilerde OKB
Evlilik veya flörtlerde partner için OKB hastası ile yaşamak, belirli kurallara zorunlu uymak anlamına gelebileceğinden eşler arası çatışma kaçınılmaz olur ("Sen de eve gelince o kıyafetleri poşetleyeceksin!" gibi dayatmalar veya sürekli eşinin kendisini sevip sevmediğini "emin olmak için" sorma takıntıları). Bireysel hayatın sınırları partner tarafından da aşılamaz ve bu derin bir buhran doğurur.
Ne Zaman Psikiyatri Değerlendirmesi Düşünülmeli?
Åayet bu "kuruntular veya savunma davranışları":
- Günde asgari 1 saatinizden fazlasını çalıyorsa,
- Size derin bir kaygı, ızdırap ve suçluluk (Dini düşünceler veyahut Zarar verme fikirleri gibi) veriyorsa,
- Sizi toplumdan/aşkınızdan veya iş motivasyonunuzdan geri bırakıyorsa; artık bireysel uğraşlardan ziyade bilimsel bir psikiyatrik değerlendirme düşünülmesinin vakti gelmiştir.
Ankara Eryaman’da OKB Değerlendirme Süreci
Obsesyonlarınızla yalnız baş etmek, yalnızca OKB'nin canavarına daha fazla direniş gücü aşılar. Takıntıların "Ne Kadar Süreceği? Kişiden kişiye nasıl şekilleneceği" (bkz. OKB'nin Seyri) iletişime geçtiğiniz uzman değerlendirmesinin kılavuzluğunda yanıt bulur.
Ankara Eryaman (Altay Mh.) civarındaki Etimesgut - Batıkent arterlerinde yetişkin hastalarıyla çalışan Uzm. Dr. Abdullah Maraş; sahip olduğunuz bu obsesif zihinsel prangaların tıbbi psikiyatrik teşhisini, farmakolojik (ilaç) gerekliliklerini ve terapi eksenindeki klinik vizyonunu planlayarak (bireysel değerlendirme seanslarıyla) özgürleşme şemasını tarafınıza sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Takıntılar Kaderiniz Değil, Beraber Aşabiliriz
Zihninizi hapseden tekrarlı düşüncelerin bilimsel analizine ve tedavi yaklaşımlarına (Ankara Eryaman'da) ulaşmak için bize randevu sekmesinden bağlanın.
Doktor Değerlendirme Randevusu →