Sürekli Kontrol Etme İsteği Neden Olur? "Acaba Kilitledim mi?" Şüphesi

Aslında insan zihninin "Acaba fırını açık mı unuttum?" diyerek geriye dönüp bir kez bakması oldukça sıradan ve sağlıklı bir güvenlik mekanizmasıdır. Lakin ocağın tamamen sönmüş olduğunu, 3 kez gözlerinizle görmenize hatta elinizle hissetmenize rağmen içinizde bir boşluk/korku (anksiyete) barınıyorsa; sorun ocakta değil, Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) "Şüphe" devresindedir.

1. "Şüphe Hastalığı" ve Amigdalanın Bozulması

Sürekli kontrol etme eylemi, nam-ı diğer "Checking OCD", temelini güvensizlik ve felaket uyarısındanalır. Beyin, kontrol etmediği takdirde "Ev yanacak, hırsız girecek, birileri ölecek" gibi görkemi çok yüksek bir felaket senaryosu ("obsesyon") üretir. Hasta bu senaryonun acı verici suçluluğunu/korkusunu dindirmek için (kaygıyı azaltma arayışıyla) fiziğini yorarak o ritüeli tekrar uygular ("kompulsiyon").

• Göremediği İçin Değil, Hissedemediği İçin Yapar: Hasta gözleri kör olduğu için değil, beynindeki "Tamam, artık güvendesin" diyen o his düğmesi bozuk olduğu için 8 kez kapı kolunu zorlar.
• Sayılar ve Ritüeller Eklenir: Bazen bu kontrol masum bir bakış değildir. "Kilide 3 kez sağa, 2 kez sola vurarak çekmeliyim, yoksa kilitlenmiş sayılmaz" gibi ritüel sarmalına bürünerek başlı başına bir OKB belirtisi haline getirilir.

2. Kontrol Etmenin Gizli Yüzü: Sosyal ve Zihinsel Yoklama

Hepimizin aklına kapı ya da doğal gaz gelir. Oysaki yetişkinlerde (özellikle iş ile iletişim mekanizmalarında) farklı maskelerle gizlenir:

• Mesaj / E-posta Kontrolü: "Acaba e-postanın son cümlesinde yanlış bir şey yazıp patronuma küfür mü ettim?" diye gönderdiği e-postayı defalarca baştan okuyanlar (Mükemmeliyetçi zarar görme endişesi).
• Hafıza Kontrolü: Kendi geçmişini ("Dün o kişiye kötü bir şey demedim değil mi, yanlış bir şey yapmadım dimi?") diye sürekli beyninden check eden ve çevresinden "Emin misin demedin değil mi?" diyerek güvence onaylaması isteyen danışanlar.

3. İşe Ya da Hayata Gidememek (Zaman ve Enerji Kaybı)

Yetişkin psikiyatrisinde "kontrol kompulsiyonları", bulaş/temizlik obsesyonlarından daha sessiz ancak daha mesai katilidir. Asansöre biner, geri çıkar kapıya bakar. Arabaya biner eve bakar, "acaba camı kapattım mı". Yola çıkar döner (acaba bir taşa çarptım ama o taş değil de insan mıydı?).

Ortaya çıkan sosyal izolasyon kişiyi eve bağlar. "Eğer dışarı çıkarsam yine arabayı durdurup o çukuru kontrol edeceğim saatlerce" der ve hayattan soyutlanır. Tüm bu bunaltı birey üzerinde sessiz bir çökkünlük ya da ağır depresyon inşa eder.

4. "Yapmasam Olmaz Mı?" Savaşının Psikiyatrisi

Halk diliyle hasta kendine binlerce kez "Yapma, yeter!" dese dahi bedeni onu fiziksel bir sıkıtıya, adeta göğsü daralan bir korkuya sokar. Bu nedenle kontrol etme davranışı tek başına "irade / söz dinleme" meselesi değil, açıkça farmakolojik yahut psikiyatrik yöntemler (Bilişsel Davranışçı Terapi / Maruz Bırakma) ile zayıflatılması gereken klinik bir değerlendirme boyutudur.

Eryaman'da Uzman Değerlendirmesiyle Döngüyü Kırmak

Evinize ya da eşyalarınıza olan güvensizliğiniz yüzünden dış dünyadaki güneşten mahrum kaldığınız "bir şeyi eksik yaptım mı diye içim rahat etmiyor" fısıltısı, beynin düzeltilebilir (veya makul hizaya sokulabilir) kimyasının bir parçasıdır. Gidişatın başarısı kişiden kişiye değişebilir ancak adımı atmadan karanlık sonlanmaz.

Ankara Eryaman (Etimesgut ve Batıkent lokasyonlarında) muayenehanesinde yetişkin erişkinler için Ruh Sağlığı (Psikiyatrik) desteği sunan Uzm. Dr. Abdullah Maraş eşliğinde bireysel görüşme şemanızı başlatabilirsiniz. Takıntıya, yani kontrol etmenin doğurduğu o yoğun anksiyete acısına karşı vücudunuzu sağırlaştırmanın / tepkisizleştirmesinin tıbbi yolu kliniğimizle görüşmenizi beklemektedir.